Metodoloji
Semantik Kur’ân nasıl çalışır — ve nerede durur
Semantik Kur’ân, Kur’ân kavramlarını kanıta dayalı incelemek için kurulmuş bir araştırma tezgâhıdır. İlkesi tektir: anlamın şâhidi kullanımdır, hakemi vaz' ve Şâri'in murâdıdır. Sistem kanıt derler, görselleştirir ve her iddiaya ham verisini iliştirir; hüküm daima araştırmacınındır. Bu tezgâh keşif âletidir, hüküm makamı değildir.
Yöntemin soykütüğü
Ferâhî — nazm ve iç bütünlük
Kelime, Kur’ân’ın kendi iç örgüsü içinde anlamlanır. Semantik Kur’ân’ta bunun karşılığı bağlam-önce görünümlerdir: her geçiş, ayetiyle birlikte gösterilir.
Izutsu — semantik alan
Bir kavram, çevresindeki kavramlar ağıyla birlikte bir dünya görüşü taşır. Semantik Kur’ân’ta bunun karşılığı, birlikte-geçiş ve gömme komşuluğundan üretilen alan grafıdır — kenar ancak insan onayıyla kalıcılaşır.
Akdemir — artzamanlı bakış
Anlam tarih içinde akar. Semantik Kur’ân’ta bunun karşılığı nüzul kronolojisi görünümleridir: bir kavramın Mekkî ve Medenî dönem dağılımı ile sure-sure seyri.
Dört sınır — açıkça
Bu yöntemler güçlüdür ama sınırlıdır. Semantik Kur’ân sınırları gizlemez; her panelin ⓘ derkenarında ilgili sınır yazılıdır.
Kök yanılgısı
Bir kelimenin kökeni, kullanımdaki anlamını belirlemez (Barr’ın eleştirisi). Bu yüzden Semantik Kur’ân’ta etimoloji arka plan panelindedir; kullanım kanıtı her zaman öndedir.
Döngüsellik riski
Kelime ağından ’dünya görüşü’ türetmek, haritayı çizenin hükmünü haritaya taşıyabilir (Sapir-Whorf tartışması). Alan grafındaki adaylar bu yüzden yalnız adaydır; ilişki hükmü insanındır.
Korpus sınırı
Nüzul sıralaması ve Mekkî/Medenî tasnifi ihtilaflıdır; morfolojik etiketleme insan yapımıdır. Semantik Kur’ân tek bir ilmî geleneği (Tanzil/Mısır kronolojisi + QAC) şeffaf biçimde kullanır.
İdeolojik daraltma
Kavramları tek bir siyasal-teolojik çerçeveye indirmek yöntemin ölümüdür. Madde şablonunda ’karşıt okumalar’ bölümü bu yüzden zorunludur.
Kaynak envanteri (kapalı-dünya)
| Kaynak | Rol | Lisans/Not |
|---|---|---|
| Kur’ân metni + Türkçe çeviri | Ayet metinleri (6.236) | iç derleme |
| Quranic Arabic Corpus v0.4 | Kök/lema morfolojisi (~130K kelime) | GPL-koşullu, atıflı |
| Tanzil sure metadatası | Mekkî/Medenî + nüzul sırası | verbatim dağıtım |
| Tanzil çeviri koleksiyonu (8 meal) | Meal karşılaştırma matrisi | non-commercial (atölye içi) |
| el-Müfredât — Râgıb el-İsfahânî (ö. 502H) | Klasik Kur’ân sözlüğü (1.695 madde) | kamu malı (OpenITI edisyonu) |
| Lisânü’l-Arab — İbn Manzûr (ö. 711H) | Klasik Arapça sözlük (9.153 madde) | kamu malı (OpenITI edisyonu) |
| Hadis derlemesi — Kütüb-i Sitte + Riyâzü’s-Sâlihîn | İlgili rivayetler + hadis araması (22.891) | Arapça asıl kamu malı; sıhhat derecesi gösterilmez |
| Sahih Esbâbü’n-Nüzûl (İbrahim M. el-Ali) | Sebeb-i nüzul rivayetleri (tanık katmanı; sıhhat künyesi kaynaktan) | modern derleme — atölye-içi kullanım; kamu lansmanında yeniden değerlendirilir |
| Tefsir derlemeleri — Elmalılı (YEK) · Râzî · Taberî · İbn Kesîr · Kurtubî | Ayet/kavram tefsir tanıkları (~33K pasaj) | kamu malı asıllar; eşleşme semantiktir |
| Yerinde üretilen ayet gömmeleri | Benzerlik komşuluğu | yerel üretim |
| quran-bil-quran semantik aileleri | 35 kök-ailesi + kavşak dokusu (dış kürasyon, tedâî mertebesi) | MIT — DOI 10.5281/zenodo.19451931 |
| Bible-Geocoding-Data (openbible.info) | Yalnız iç kalite-güvence: ortak coğrafyada koordinat çapraz-teyidi (içerik alınmaz) | CC BY 4.0 |
Dış kaynaklar rafı
Aşağıdaki kaynaklar araştırmacıya BAŞVURU içindir — telif/lisans durumları gereği atlasa veri olarak ALINMAZLAR. Her satır, neyin kullanılıp neyin kullanılmadığını açıkça söyler (fail-closed hak disiplini).
- Usul.ai15.000+ İslâmî metinde yapay-zekâ destekli arama platformu — başvuru aracı; kapalı platform, veri alınmaz.
- Altafsir.com (Aal al-Bayt)Kapsamlı tefsir külliyatı — telifli; yalnız başvuru, metin alınmaz (tefsir hak-kapımız ayrıca fail-closed).
- Madain Projectİslâm mirası ansiklopedisi — telifli («owns the copyright»); yalnız dış bağlantı, içerik alınmaz.
- QAC Kavram Ontolojisi (corpus.quran.com)Kur'ân kavram hiyerarşisi — GPL morfolojiyi atıfla kullanıyoruz; ontolojinin indirilebilir sürümü yok, yalnız başvuru.
- Ancient Arabia sözlüğü (huma-num)Hakemli akademik sözlük — CC BY 4.0; Marib Barajı maddesi bulgu-iddialarında atıfla kullanıldı.
Atıf politikası
Yapay zekâ yalnız taslak üretir ve her cümlesi (sure:ayet) ya da [Kaynak: ...] atfı taşımak zorundadır; atıfsız cümle oranı %10’u aşarsa taslak otomatik reddedilir. Hiçbir yapay zekâ metni insan onayı olmadan yayınlanmaz. Her derleme, hangi kaynak sürümlerinden üretildiğini gösteren damga zinciri taşır.
Semantik Kur’ân bir hüküm makinesi değildir. İyi sorular soran araştırmacıya iyi düzenlenmiş kanıt sunar — gerisi ilmin edebidir.